บทที่ O06 · SCADA · CX-Supervisor

SCADA ด้วย Omron CX-Supervisor

จาก HMI หน้าเดียวไปสู่ SCADA ที่ มองทั้งโรงงาน — บทนี้แนะนำ Concept SCADA, เปรียบเทียบกับ HMI, และพาเริ่มต้นใช้ CX-Supervisor เพื่อทำ Visualization บน PC ที่เชื่อมกับ CP1L (และอุปกรณ์อื่น) ผ่าน Modbus / FINS / OPC

SCADA Software for Learning book cover — ปกหนังสือ **"SCADA Software for Learning — เริ่มต้นการเรียนรู้ SCADA Software"** ของ Omron Thailand — ตำราเรียนภาษาไทยที่ใช้ใน Lab

Gallery of SCADA screenshots — ตัวอย่าง SCADA จริงในอุตสาหกรรม — Plant overview, Tank levels, 3D process view, Web-based dashboard, Trend charts — ทั้งหมดสร้างด้วย SCADA software

SCADA vs HMI — ต่างกันยังไง

	HMI	SCADA
Hardware	กล่องสำเร็จรูป + Touch Screen	Software รันบน Windows PC
หน้าจอ	1 เครื่อง, 1 ตู้	Multi-screen + Multi-station
จำนวน Tag	หลักร้อย	หลักหมื่น–แสน
การเชื่อมต่อ	1-2 PLC	หลาย PLC + Database + Web
Trend / History	ระยะสั้น (จำกัด SD card)	เก็บนาน, ต่อ SQL DB ได้
Alarm / Event	Popup	+ Email / SMS / Database log
Scripting	จำกัด (Macro)	VBScript / Python / Recipe
ตัวอย่างสินค้า	Samkoon SK-070FS, Weintek MT8071, Pro-face	CX-Supervisor, FactoryTalk, Wonderware, Ignition
ราคา	~5,000–30,000 บาท/ตัว	License ~50,000+ บาท (ต่อ runtime)

เมื่อไหร่ต้องใช้ SCADA? ใช้ HMI ถ้าควบคุมเครื่องจักร เดี่ยว ๆ · ใช้ SCADA เมื่อ:
· มี PLC หลายตัวที่ต้องมองพร้อมกัน
· ต้องการเก็บ Production Data ลง Database
· มี Operator ดูจากห้อง Control Room แยกออกจากเครื่อง
· ต้องการ KPI / Reporting / Email Alarms

CX-Supervisor — รุ่นและ License

License	Tag limit	ราคาประมาณ	เหมาะกับ
CX-Supervisor Lite	500 tags	~50,000 บาท	เครื่องจักรขนาดเล็ก, lab
CX-Supervisor Plus (Machine Edition)	2,000 tags	~100,000 บาท	เครื่องจักรขนาดกลาง
CX-Supervisor Pro	Unlimited	~250,000 บาท	SCADA ทั้งโรงงาน
CX-Supervisor Developer Trial	2 ชั่วโมง runtime	ฟรี	เรียนรู้และทำ Lab

สำหรับ Lab — ใช้ Trial ดาวน์โหลด CX-Supervisor Trial จาก Omron — ใช้งานได้ครบทุกฟีเจอร์ แค่ Runtime ตัดที่ 2 ชั่วโมงต่อ session เพียงพอสำหรับการเรียนและ Demo

Editor Toolbar ของ CX-Supervisor

CX-Supervisor editor icons reference — 8 Editor หลักใน CX-Supervisor:
📁 **Work Space** — แสดงรายการทุกอย่างใน Project
🔔 **Alarm Editor** — เพิ่ม/แก้ Alarm
🎬 **Animation Editor** — Add Script ให้ Page
📍 **Point Editor** — เพิ่ม Tag (Point) ที่เชื่อมกับ PLC
📄 **Project Editor** — ดูรายชื่อ Page ทั้งหมด
🍲 **Recipe Editor** — กำหนดสูตรการผลิต
📚 **Graphic Library Editor** — เลือก Symbol สำเร็จรูป
▶️ **Run The Project** — เริ่มรัน SCADA

เริ่มสร้าง Project ใน CX-Supervisor

เปิด CX-Supervisor Developer Start → CX-Supervisor → CX-Supervisor Developer — ตัว Developer ใช้สำหรับสร้าง ส่วน Runtime คือตัวรันโปรเจคที่ทำเสร็จแล้ว
สร้าง Project ใหม่ File → New Project → ตั้งชื่อ → เลือกโฟลเดอร์เก็บ → กด OK
เพิ่ม PLC Connection Project → Add PLC →
- PLC Type: CP1L
- Network: FinsEthernet หรือ FinsGateway (สำหรับ USB/Serial)
- IP Address: 192.168.250.1 (IP ของ PLC)
- Node Number: 1
กด Test Connection ต้องได้ "Connection OK" — ถ้าไม่ได้ ตรวจ IP / Firewall / สาย LAN ก่อน
สร้าง Points (Tags) Project → Points → เพิ่ม Point ใหม่ →
- Name: Pump_Run
- Type: Boolean
- I/O Source: PLC ที่เพิ่มไว้
- Address: 100.00 (= Y0 ของ PLC)
ทำเหมือนกันสำหรับทุก Tag ที่ต้องใช้ (Temperature, Pressure, Speed, ฯลฯ)

🏷️ ลองเชื่อม Tag → PLC Address

ลองดูว่าตัวแปรในระบบจริงควรไปวางที่ Address ไหนของ CP1L · ลากแต่ละชิ้นไปหา address ที่ถูกต้อง (ใส่ Boolean ใน CIO bit, Word ใน DM):

การออกแบบหน้าจอ (Mimic)

Mimic = หน้าจอ Process Visualization ของ SCADA — ใช้ Drag-Drop วาง object แล้ว link กับ Points:

SCADA mimic example — Sugar process plant — ตัวอย่าง Mimic ที่สมบูรณ์ — กระบวนการผลิตน้ำเชื่อม: Steam Valve / Stew Motor / Syrup Valve / Sugar Hopper / Hot Water Valve / Cyclone · แสดง **TEMP 647°C** + **LEVEL 1030 L** real-time · ปุ่ม START SYSTEM / CLOSE valves · Alarm log ซ้ายล่าง (OVER_LEVEL → NORMAL)

CX-Supervisor Percentage Fill animation dialog — หน้าตั้งค่า **Percentage Fill** animation — Active Expression Range (Min 0 / Max 100) → เปอร์เซ็นต์ของพื้นที่ object ที่จะถูก fill, Fill Direction Left to Right หรือ Right to Left — เหมาะกับ tank level / progress bar

สร้าง Page Project → Add Page → Main
วาง Object พื้นฐาน Toolbox มี:
- Rectangle, Line, Polygon — สำหรับวาด Process Diagram (ท่อ, ถัง, มอเตอร์)
- Button — Toggle Bit / Push command
- Numeric Display — แสดงค่าตัวเลข
- Text Display — แสดงข้อความสถานะ
- Bar Graph / Trend — Visualization ค่าตามเวลา
- Library Symbol — มอเตอร์, วาล์ว, ท่อ, ถัง — สำเร็จรูป
Link Object กับ Point คลิกขวา → Properties → Animations tab → เลือก:
- Visible / Hidden — แสดงเมื่อ Bit ON/OFF
- Color Change — เปลี่ยนสีตามสถานะ
- Movement / Rotation — เคลื่อนที่ตามค่า (เช่น Pointer)
- Text/Value Update — เปลี่ยนข้อความหรือตัวเลขตาม Point

การทำ Trend Chart

วาง Trend Object Toolbox → Trend → ลากวางใน Page
เพิ่ม Pens (เส้นกราฟ) คลิกขวาที่ Trend → Properties → Pens tab → Add:
- Point: Temperature_PV
- Color: แดง
- Min/Max: 0 – 100°C
เพิ่มได้หลายเส้น (เช่น PV, SV, MV พร้อมกัน)
ตั้ง Sampling Properties → General tab → Sample interval = 1 วินาที, History buffer = 1 hour

CX-Supervisor Axis Scaling dialog — หน้า **Axis Scaling** สำหรับ Trend Graph — Minimum/Maximum Scale Value (0–1000), Minor/Major Display Units (100/200), Scale Units (Y-Axis), Style: Display Ticks/Units/Grid

Alarms

กำหนด Alarm Point Project → Points → เลือก Point → Alarms tab → Add:
- Type: High (เกิดเมื่อค่าเกิน), Low, Equal
- Limit: 80 (เช่น Temperature High Alarm)
- Priority: 1-15
- Message: "Temperature exceeded 80°C"
เพิ่ม Alarm Display ใน Page → ลาก Alarm Summary object → จะ list alarms ที่กำลัง active
Acknowledge Operator คลิกที่ Alarm → กด Acknowledge → Alarm ย้ายไป "Acknowledged" list (แต่ยังคง active จนเงื่อนไขกลับ normal)

Scripting (VBScript)

CX-Supervisor รองรับ VBScript สำหรับ Logic ที่ Mimic ทำไม่ได้:

' ตรวจสอบทุก 1 วินาที ถ้า Temperature > 90 → ดับ Pump
Sub Page1_OnTick()
    If Temperature_PV.Value > 90 Then
        Pump_Run.Value = 0
        Application.LogEvent "Auto-stop: Temp too high"
    End If
End Sub

' เมื่อกดปุ่ม Start
Sub btnStart_OnClick()
    If Door_Closed.Value = 1 And Emergency_OK.Value = 1 Then
        Pump_Run.Value = 1
    Else
        MsgBox "Safety condition not met!"
    End If
End Sub

Recipe (สูตรการผลิต)

SCADA ให้ Operator เลือก Recipe แล้วโหลดทุกค่า Setpoint ลง PLC พร้อมกัน:

สร้าง Recipe Group Project → Add → Recipe — ตั้งชื่อ "Production_Recipes"
กำหนด Fields
- Temperature_SP (Number)
- Pressure_SP (Number)
- Speed_SP (Number)
- Duration (Number)
เพิ่ม Recipes เพิ่มแถว: "Product_A" (Temp=60, Pressure=2.5, Speed=1500), "Product_B" (Temp=80, ...) ฯลฯ
Load Recipe จากปุ่ม Button → Script: RecipeLoad "Production_Recipes", "Product_A" — ค่าทั้งหมดจะไปอยู่ใน Points ที่ map ไว้ → ส่งเข้า PLC ทันที

Architecture ตัวอย่างของระบบ Lab

PC (Windows)

CX-Supervisor Runtime

Mimic Pages
Trend / Alarm
Recipe Database
Operator Login

↔

PLC + Field

CP1L-EM30DT-D · Ethernet

Modbus RTU Master
→ Inverter + E5CC + …

FINS / Modbus TCP บน Ethernet LAN

SQL Database (optional)

← เก็บ Trend log · Production records · Alarm history

SCADA ทางเลือก — สำรวจตลาด 2026

SCADA	ผู้ผลิต	เด่นที่
CX-Supervisor	Omron	ใช้คู่ Omron PLC ได้สนิทที่สุด (Native FINS)
Sysmac Studio HMI	Omron	สำหรับ NJ/NX — ใช้ NA-series HMI
FactoryTalk View SE	Rockwell	คู่ Allen-Bradley PLC
Wonderware (AVEVA) InTouch	AVEVA	ตัวเก่าแก่ที่นิยม โรงงานใหญ่
Inductive Automation Ignition	Inductive Automation	License แบบ Server (จ่ายครั้งเดียว) · MQTT-friendly · Modern Web-based — กำลังร้อนแรงในไทย
WinCC (Siemens)	Siemens	สำหรับ Siemens PLC
Node-RED / Grafana (Open Source)	Community	ฟรี — เหมาะกับ Hobbyist และต้นแบบ

เลือก SCADA ยังไง? ดูที่ PLC ที่ใช้ ก่อน — ถ้าทุก PLC ของโรงงานเป็น Omron → CX-Supervisor ได้ Native integration ถ้าผสมหลาย Brand → ใช้ SCADA ที่รองรับ OPC UA (Ignition, Wonderware) จะ flexible กว่า

สรุปบทนี้

SCADA = HMI ที่ขนาดใหญ่กว่า + รัน Windows + เก็บข้อมูล + Multi-station
Omron CX-Supervisor ยังเป็นทางเลือกที่ถูกที่สุดสำหรับงานที่มี Omron PLC อยู่แล้ว
3 องค์ประกอบหลัก: Points (Tags) + Pages (Mimics) + Scripts (Logic)
ฟีเจอร์เพิ่มเติม: Trend / Alarm / Recipe / Database / Email
ในตลาด 2026 — ถ้าจะลงทุนเรียน SCADA อีก 1 ตัว → ลอง Ignition (modern, MQTT, Web)

เอกสารอ้างอิงสำหรับบทนี้

หนังสือ CX-SUPERVISOR (ภาษาไทย, 2009) PDF · เก่าแต่ Concept ถูก
SCADA Training 2559 (อ. ผดุง) PDF · ภาษาไทย
การประยุกต์ใช้ SCADA ในอุตสาหกรรม (เล่ม 1) PDF · ภาษาไทย
การประยุกต์ใช้ SCADA ในอุตสาหกรรม (เล่ม 2) PDF · ภาษาไทย
การประยุกต์ใช้ SCADA ในอุตสาหกรรม (เล่ม 3) PDF · ภาษาไทย

ถัดไป — ลงมือทำ SCADA จริง

บทนี้ปูพื้นความเข้าใจเรื่อง SCADA Concept ครบแล้ว — ขั้นต่อไปคือ Workshop: O07 — SCADA Workshop ที่จะให้คุณ ลงมือสร้าง SCADA จริง 3 Step ติด: หลอดกะพริบ → ระบบเติมน้ำ → โรงงานช็อกโกแลต (Capstone) — มีทั้ง Browser Sim ให้กดเล่น และ CX-Supervisor Lab Handout