📖 Python Cheat-sheet
หน้านี้ไม่ใช่ "บทเรียน" — เป็น "ตัวอ้างอิงเร็ว" · เปิดไว้ขณะทำงาน W04–W14 · ทุก example รันได้เลยในเบราว์เซอร์ (กด ▶ Run) · จำไม่ได้เรื่องไหน → กลับมาดูที่นี่
หน้านี้ เสริม ไม่ใช่ แทน
เนื้อหาจริงสอนใน W04 (อ่านโค้ด AI) · W05 (แก้) · W06 (เขียน spec) · W08 (ตาราง) ·
หน้านี้ "ใช้ลืม" — ลืม syntax ไหน → ค้นที่นี่
📑 สารบัญ
- ตัวแปร + Type
- Operators
- Strings + f-string
- input() + print()
- if / elif / else
- for loop
- while loop
- List
- Dict
- Tuple + Set
- Functions (def)
- Import + Modules
- อ่าน/เขียน ไฟล์
- Try / Except
- Built-in Functions
- Gotchas ที่เจอบ่อย
1. ตัวแปร + Type
ตัวแปร = "กล่องเก็บค่า" · Python รู้ type อัตโนมัติจากค่าที่ใส่ ไม่ต้องประกาศ
name = "Ploy" # str (string — ข้อความ)
age = 20 # int (integer — เลขจำนวนเต็ม)
gpa = 3.45 # float (เลขทศนิยม)
is_active = True # bool (True / False)
nothing = None # None — "ไม่มีค่า"
# ตรวจ type ของตัวแปร
print(type(name)) # <class 'str'>
print(type(age)) # <class 'int'>
print(type(gpa)) # <class 'float'>
print(type(is_active)) # <class 'bool'>
# แปลง type
print(int("42")) # 42 (str → int)
print(str(42)) # "42" (int → str)
print(float("3.14")) # 3.14 (str → float)
print(int(3.7)) # 3 (ตัดเศษ — ไม่ปัด)
📚 สอนลึกที่ W04
2. Operators
| กลุ่ม | Operator | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| Math | + บวก | 3 + 2 → 5 |
- ลบ | 5 - 3 → 2 | |
* คูณ | 4 * 3 → 12 | |
/ หาร (ทศนิยม) | 7 / 2 → 3.5 | |
// หารปัดลง | 7 // 2 → 3 | |
% เศษ (modulo) | 7 % 2 → 1 | |
** ยกกำลัง | 2 ** 3 → 8 | |
| Compare | == เท่ากัน | 5 == 5 → True |
!= ไม่เท่า | 5 != 3 → True | |
> มากกว่า | 5 > 3 → True | |
< น้อยกว่า | 5 < 3 → False | |
>= มากกว่าเท่ากับ | 5 >= 5 → True | |
<= น้อยกว่าเท่ากับ | 3 <= 5 → True | |
| Logic | and | (5>3) and (2<4) → True |
or | (5>3) or (2>4) → True | |
not | not (5>3) → False | |
| Assign | = | x = 5 |
+= | x += 1 เหมือน x = x + 1 | |
-= | x -= 2 เหมือน x = x - 2 | |
*= /= //= %= | ทำงานเหมือนกัน |
a, b = 7, 2
print(a / b) # 3.5 — หารปกติ
print(a // b) # 3 — ปัดลง
print(a % b) # 1 — เศษ
print(a ** b) # 49 — 7^2
# ลำดับความสำคัญ (precedence) — เหมือนคณิตศาสตร์
print(2 + 3 * 4) # 14 (ไม่ใช่ 20)
print((2 + 3) * 4) # 20 — ใช้วงเล็บเปลี่ยนลำดับ
# Logic
score = 75
print(score >= 50 and score <= 100) # True
print(score > 100 or score < 0) # False
กับดักที่เจอบ่อย —
= vs ==
= คือ assign (ใส่ค่า) · == คือ compare (เปรียบเทียบ) ·
ใน if ใช้ == เสมอ — เขียน if x = 5: จะ SyntaxError
3. Strings + f-string
name = "นัท"
score = 85
# 1. ต่อ string ด้วย + (ต้อง str ทั้งคู่)
greeting = "สวัสดี " + name
print(greeting)
# 2. f-string — แทรกตัวแปรในเครื่องหมาย {}
print(f"คะแนนของ {name} คือ {score}")
# 3. format ตัวเลข
pi = 3.14159
print(f"pi = {pi:.2f}") # 2 ตำแหน่งทศนิยม → 3.14
print(f"pi = {pi:.4f}") # 4 ตำแหน่ง → 3.1416
print(f"price = {12345:,}") # ใส่ comma คั่นพัน → 12,345
# 4. string methods ที่ใช้บ่อย
s = " Hello World "
print(s.strip()) # ตัดช่องว่างหัว/ท้าย → "Hello World"
print(s.lower()) # → " hello world "
print(s.upper()) # → " HELLO WORLD "
print(s.replace("World", "Python")) # → " Hello Python "
print("a,b,c".split(",")) # → ['a', 'b', 'c']
print("-".join(["a","b","c"])) # → "a-b-c"
# 5. ความยาว + index
text = "Python"
print(len(text)) # 6
print(text[0]) # 'P' (ตัวแรก = index 0)
print(text[-1]) # 'n' (ติดลบ = นับจากท้าย)
print(text[0:3]) # 'Pyt' (slice 0–2)
4. input() + print()
# input() — รับจาก user · คืนค่าเป็น str เสมอ
name = input("ชื่อ: ") # ผู้ใช้พิมพ์: Ploy
age_str = input("อายุ: ") # ผู้ใช้พิมพ์: 20
# ต้อง convert ถ้าจะคำนวณ
age = int(age_str)
print(f"{name} อายุ {age} ปี · อีก 5 ปี = {age + 5}")
# print() — option useful
print("a", "b", "c") # default separator = " "
print("a", "b", "c", sep="-") # → "a-b-c"
print("no newline", end="") # ไม่ขึ้นบรรทัดใหม่
print(" continue same line")
input() คืน string เสมอ
ถ้าจะคำนวณ → ต้องใช้
int() หรือ float() · ไม่งั้น "3" + 5 = TypeError
5. if / elif / else
score = int(input("คะแนน: "))
if score >= 80:
grade = "A"
elif score >= 70:
grade = "B"
elif score >= 60:
grade = "C"
elif score >= 50:
grade = "D"
else:
grade = "F"
print(f"เกรด: {grade}")
# inline if (ternary) — ใช้เมื่อมี 2 ทางเลือกสั้น ๆ
status = "ผ่าน" if score >= 50 else "ตก"
print(status)
# เช็คหลายเงื่อนไขพร้อมกัน
age = 22
has_license = True
if age >= 18 and has_license:
print("ขับรถได้")
elif age >= 18 and not has_license:
print("รอสอบ")
else:
print("ยังเด็กเกิน")
📚 ดู flowchart-เทียบ-code ที่ W04
6. for loop
# 1. วน list
scores = [85, 72, 45, 91]
for s in scores:
print(s)
# 2. วนช่วงตัวเลข — range()
for i in range(5): # 0, 1, 2, 3, 4
print(i, end=" ")
print()
for i in range(2, 7): # 2, 3, 4, 5, 6
print(i, end=" ")
print()
for i in range(0, 20, 5): # 0, 5, 10, 15
print(i, end=" ")
print()
# 3. enumerate — ดู index + ค่า พร้อมกัน
fruits = ["apple", "banana", "cherry"]
for i, fruit in enumerate(fruits):
print(f"{i}: {fruit}")
# 4. zip — วน 2 list พร้อมกัน
names = ["Ploy", "Nat", "Mint"]
ages = [20, 22, 19]
for name, age in zip(names, ages):
print(f"{name} อายุ {age}")
# 5. วน string (เป็น char ทีละตัว)
for c in "Python":
print(c, end=".")
print()
# break + continue
for i in range(10):
if i == 3:
continue # ข้าม 3 ไป 4 ต่อ
if i == 7:
break # ออก loop ที่ 7
print(i, end=" ")
7. while loop
attempts = 0
max_attempts = 3
while attempts < max_attempts:
password = input("รหัสผ่าน: ")
if password == "open-sesame":
print("✅ เข้าได้")
break
attempts += 1
print(f"❌ ผิด ({attempts}/{max_attempts})")
else:
# else ของ while = ทำเมื่อ loop จบโดยไม่มี break
print("🔒 บัญชีถูกล็อค")
ระวัง infinite loop
ถ้าตัวแปรในเงื่อนไข "ไม่เปลี่ยน" → loop จะวนตลอดไป · ใน VS Code กด Ctrl + C ใน terminal เพื่อหยุด
8. List
scores = [85, 72, 45, 91]
# เข้าถึงด้วย index (เริ่มจาก 0)
print(scores[0]) # 85
print(scores[-1]) # 91 (ตัวสุดท้าย)
print(scores[1:3]) # [72, 45] — slice
# เพิ่ม
scores.append(60) # ต่อท้าย → [85, 72, 45, 91, 60]
scores.insert(0, 100) # แทรกตำแหน่ง 0 → [100, 85, 72, 45, 91, 60]
print(scores)
# ลบ
scores.remove(72) # ลบค่า 72 (ตัวแรกที่เจอ)
del scores[0] # ลบ index 0
last = scores.pop() # ดึง + ลบ ตัวสุดท้าย
print(scores, "ดึงออก:", last)
# ความยาว + ตรวจสมาชิก
print(len(scores))
print(85 in scores) # True
# loop + index
for i, s in enumerate(scores):
print(f"index {i}: {s}")
# functions ที่ใช้บ่อย
print(sum(scores)) # ผลรวม
print(max(scores)) # มากสุด
print(min(scores)) # น้อยสุด
print(sorted(scores)) # เรียงน้อยไปมาก
print(sorted(scores, reverse=True)) # มากไปน้อย
# list comprehension — สร้าง list ใหม่จาก list เดิม
squares = [x**2 for x in range(5)]
print(squares) # [0, 1, 4, 9, 16]
evens = [x for x in range(10) if x % 2 == 0]
print(evens) # [0, 2, 4, 6, 8]
📚 สอนลึกที่ W08
9. Dict
Dict = ตาราง key → value · เข้าถึงด้วย key ไม่ใช่ index
student = {
"name": "Ploy",
"id": "640001",
"gpa": 3.45,
"scores": [85, 72, 91],
}
# เข้าถึง
print(student["name"]) # Ploy
print(student["scores"][0]) # 85
# .get() — ปลอดภัยกว่า · ไม่เจอ key → คืน None (ไม่ error)
print(student.get("phone")) # None
print(student.get("phone", "ไม่มี")) # ค่า default
# เพิ่ม / แก้
student["email"] = "ploy@ubu.ac.th" # เพิ่ม
student["gpa"] = 3.60 # แก้
del student["id"] # ลบ
print(student)
# loop key + value
for key, value in student.items():
print(f"{key}: {value}")
# loop เฉพาะ key
for key in student.keys():
print(key)
# ตรวจมี key มั้ย
print("name" in student) # True
print("phone" in student) # False
# nested dict — dict ซ้อน dict (ใช้บ่อย)
classroom = {
"640001": {"name": "Ploy", "gpa": 3.45},
"640002": {"name": "Nat", "gpa": 3.12},
}
print(classroom["640001"]["name"]) # Ploy
📚 สอนลึกที่ W08
10. Tuple + Set
# Tuple = list แต่ "แก้ไม่ได้" — ใช้สำหรับค่าที่ไม่อยากให้เปลี่ยน
point = (3, 5)
print(point[0], point[1])
# point[0] = 10 # ❌ TypeError
# unpacking — แยกค่าใส่ตัวแปร
x, y = point
print(f"x={x}, y={y}")
# สลับค่าตัวแปร (Pythonic)
a, b = 1, 2
a, b = b, a
print(a, b) # 2 1
# Set = list แต่ "ไม่ซ้ำ + ไม่มีลำดับ"
scores = [85, 72, 85, 91, 72]
unique = set(scores)
print(unique) # {72, 85, 91} — ไม่ซ้ำ
print(len(unique)) # 3
# union / intersection
A = {1, 2, 3}
B = {2, 3, 4}
print(A | B) # {1, 2, 3, 4} — รวม
print(A & B) # {2, 3} — เหมือนกัน
print(A - B) # {1} — ใน A แต่ไม่ใน B
11. Functions (def)
# 1. function ง่าย ๆ
def greet(name):
return f"สวัสดี {name}!"
print(greet("Ploy"))
# 2. หลาย parameter + default value
def calc_grade(score, passing=50):
if score >= passing:
return "ผ่าน"
return "ตก"
print(calc_grade(75)) # ผ่าน (passing = 50 default)
print(calc_grade(45, 40)) # ผ่าน (override default)
# 3. keyword arguments — เรียกใช้ระบุชื่อ
def make_user(name, age, role="student"):
return {"name": name, "age": age, "role": role}
print(make_user(name="Ploy", age=20))
print(make_user("Nat", 30, role="teacher"))
# 4. คืน หลายค่า (จริง ๆ คืน tuple)
def stats(numbers):
return min(numbers), max(numbers), sum(numbers) / len(numbers)
lo, hi, avg = stats([85, 72, 91, 60])
print(f"low={lo}, high={hi}, avg={avg:.2f}")
# 5. *args (รับ argument กี่ตัวก็ได้)
def total(*nums):
return sum(nums)
print(total(1, 2, 3)) # 6
print(total(1, 2, 3, 4, 5)) # 15
# 6. **kwargs (รับ keyword argument กี่ตัวก็ได้)
def describe(**props):
for k, v in props.items():
print(f"{k}: {v}")
describe(name="Ploy", age=20, gpa=3.45)
12. Import + Modules
import math
print(math.pi) # 3.141592...
print(math.sqrt(16)) # 4.0
print(math.floor(3.7)) # 3
print(math.ceil(3.2)) # 4
# from-import — เอามาเฉพาะตัว
from random import randint, choice
print(randint(1, 10)) # สุ่ม 1-10
print(choice(["A", "B", "C"])) # สุ่ม element
# import + ตั้งชื่อสั้น (มาตรฐาน data science)
import numpy as np
import pandas as pd
arr = np.array([1, 2, 3, 4])
print(arr.mean()) # 2.5
# import file ของตัวเอง
# สมมุติมี helpers.py ใน folder เดียวกัน
# from helpers import calc_grade
# print(calc_grade(75))
📚 สอนลึกที่ W11 (จัดระเบียบ module)
13. อ่าน/เขียน ไฟล์
ตัวอย่างเขียนแล้วอ่านในที่เดียว (ใน Pyodide จะใช้ virtual filesystem):
# เขียน (mode="w" = write, ลบของเก่า)
with open("students.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
f.write("Ploy 85\n")
f.write("Nat 72\n")
f.write("Mint 91\n")
# อ่านทั้งหมด
with open("students.txt", "r", encoding="utf-8") as f:
content = f.read()
print("ทั้งไฟล์:")
print(content)
# อ่านทีละบรรทัด — วิธีที่ใช้บ่อยสุด
print("ทีละบรรทัด:")
with open("students.txt", "r", encoding="utf-8") as f:
for line in f:
line = line.strip() # ตัด \n ทิ้ง
name, score = line.split()
print(f"{name} ได้ {score}")
# เพิ่มต่อท้าย (append) — mode="a"
with open("students.txt", "a", encoding="utf-8") as f:
f.write("Pim 88\n")
# CSV — ใช้ module csv (จะใช้ใน W08)
import csv
with open("scores.csv", "w", newline="", encoding="utf-8") as f:
writer = csv.writer(f)
writer.writerow(["name", "score"])
writer.writerow(["Ploy", 85])
writer.writerow(["Nat", 72])
with open("scores.csv", "r", encoding="utf-8") as f:
for row in csv.reader(f):
print(row)
ทำไม
with open(...)
Block with ปิดไฟล์ให้อัตโนมัติแม้เกิด error · ไม่ต้องเขียน f.close() เอง · เป็น Python idiom
📚 สอนลึกที่ W08 (CSV) + W10 (real files)
14. Try / Except
def safe_divide(a, b):
try:
result = a / b
except ZeroDivisionError:
return "หารด้วย 0 ไม่ได้"
except TypeError:
return "type ผิด"
else:
# ทำเมื่อ try สำเร็จไม่ error
return result
finally:
# ทำเสมอ — error หรือไม่ก็ตาม
print("(ตรวจสอบเสร็จ)")
print(safe_divide(10, 2)) # 5.0
print(safe_divide(10, 0)) # หารด้วย 0 ไม่ได้
print(safe_divide("10", 2)) # type ผิด
# จับ exception ทุกชนิด (ระวังใช้ — ปกปิด bug ได้)
try:
score = int(input("คะแนน: "))
except ValueError as e:
print(f"ใส่ตัวเลขสิ — error: {e}")
# raise — โยน error เอง
def set_age(age):
if age < 0:
raise ValueError("อายุติดลบไม่ได้")
return age
try:
set_age(-5)
except ValueError as e:
print(f"ตรวจจับได้: {e}")
📚 สอนลึกที่ W13
15. Built-in Functions ที่ใช้บ่อย
| Function | ทำอะไร | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
len(x) | ความยาว | len("hi") → 2 · len([1,2,3]) → 3 |
type(x) | ดู type | type(42) → int |
print(...) | แสดงผล | print("hi") |
input(prompt) | รับจาก user | name = input("ชื่อ: ") |
int(x) / float(x) / str(x) / bool(x) | แปลง type | int("42") → 42 |
range(stop) / range(start, stop, step) | ลำดับเลข | list(range(5)) → [0,1,2,3,4] |
sum(iterable) | ผลรวม | sum([1,2,3]) → 6 |
min(...) / max(...) | ค่าน้อย/มากสุด | max([1,5,3]) → 5 |
abs(x) | ค่าสัมบูรณ์ | abs(-5) → 5 |
round(x, n) | ปัด | round(3.567, 1) → 3.6 |
sorted(iterable) | เรียง (คืน list ใหม่) | sorted([3,1,2]) → [1,2,3] |
reversed(seq) | กลับลำดับ | list(reversed([1,2,3])) → [3,2,1] |
enumerate(iterable) | (index, value) คู่ | ดู section "for" |
zip(a, b) | จับคู่ 2 lists | ดู section "for" |
any(...) / all(...) | มี True ใดมั้ย / True ทุกตัวมั้ย | all([True, True, False]) → False |
map(f, iter) | เรียก f กับทุก element | list(map(int, ["1","2"])) → [1,2] |
filter(f, iter) | เก็บเฉพาะที่ f → True | list(filter(lambda x: x>0, [-1,2,-3])) → [2] |
help(x) | ดู doc | help(str.split) |
16. Gotchas ที่เจอบ่อย
1. Indentation ต้องสม่ำเสมอ
Python ใช้ การย่อหน้า แทน
{ } · ทุก block ใน if/for/def ต้องเยื้องเท่ากัน (4 ช่องมาตรฐาน) ·
ห้ามผสม Tab + Space · VS Code แก้ให้ด้วย "Convert Indentation"
2. input() คืน string เสมอ
x = input("ตัวเลข: ") # ❌ ถ้าจะ + 5 จะ error
# x + 5 → TypeError: can only concatenate str (not "int") to str
# ✅ ถูก:
# x = int(input("ตัวเลข: "))
print(type(x)) # str เสมอ
3. = vs ==
= = assign · == = compare · ใน if ใช้ ==
4. Mutable default argument — ระวัง
# ❌ Buggy — default list ใช้ตัวเดียวกันทุกครั้ง
def add_score(name, scores=[]):
scores.append(name)
return scores
print(add_score("A")) # ['A']
print(add_score("B")) # ['A', 'B'] ← !! ของเก่ายังอยู่
# ✅ ถูก — ใช้ None แล้วสร้างใหม่ในฟังก์ชัน
def add_score_ok(name, scores=None):
if scores is None:
scores = []
scores.append(name)
return scores
print(add_score_ok("A"))
print(add_score_ok("B"))
5. is vs ==
== = ค่าเท่ากันมั้ย · is = object เดียวกันมั้ย · ใช้ is None เพื่อเช็ค None เสมอ (ไม่ใช่ == None)
6. ลืม return
function ที่ไม่มี return → คืน None โดยอัตโนมัติ · ถ้าได้ None ที่ไม่คาดคิด — ตรวจ return ก่อน
7. Copy list — = ไม่ใช่ copy
a = [1, 2, 3]
b = a # ไม่ใช่ copy — ชี้ที่เดียวกัน
b.append(4)
print(a) # [1, 2, 3, 4] ← a โดนแก้ด้วย
# ✅ copy จริง
a = [1, 2, 3]
b = a.copy() # หรือ b = list(a) หรือ b = a[:]
b.append(4)
print(a, b) # [1, 2, 3] [1, 2, 3, 4]
8. ลืมรอบ () ของ print ใน Python 3
Python 2: print "hi" · Python 3: print("hi") · คอร์สนี้ใช้ Python 3 ทั้งหมด
🤖 Cheat-sheet + AI = ทรัพย์สมบัติ
หน้านี้ดีกับการ "ลืม syntax" · ของลึก ๆ — ถาม AI · Prompt ที่ใช้ได้:
5 Prompts ที่ใช้ได้ทันที
- "อธิบาย
{code}ทีละบรรทัดในแบบนักศึกษาปี 1" - "เปรียบเทียบ
listกับtuple· ตอนไหนใช้แต่ละแบบ" - "function นี้คืน None เพราะอะไร · มี
returnที่ลืมรึเปล่า?" - "แปลง pseudocode นี้ → Python 3.11 ใส่ type hints + docstring"
- "ทำ trace table ของ for loop นี้ — 1 แถว = 1 รอบ"